เทศกาลกินเจ

 

เทศกาลกินเจจะอยู่ระหว่างวันขึ้น 1-9 ค่ำ เดือน 9 ของทุกปีตามจันทรคติของจีน ซึ่งจะปฏิบัติติดต่อกัน 9-10 วัน
               คำว่า "เจ" ตามความหมายเดิมทางพุทธศาสนา
นิกายมหายาน หมายถึง อุโบสถ หรือ การถืออุโบสถศีล คือ กินอาหารก่อนเที่ยง ไม่กินอาหารหลังเที่ยงวันไปแล้ว และควบคุมกาย วาจา ใจให้บริสุทธิ์ เทศกาลกินเจเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมายาวนานของชาวจีน ซึ่งกล่าวขานเล่ากันมาว่า ประมาณ พ.ศ. 1800 ราวปลายราชวงศ์ซ้องชาวมองโกล โดยการนำของกุบไลข่านได้ยกทัพมาโจมตีอาณาจักรจีนภายใต้การปกครองของกษัตริย์เป๊งแห่งราชวงศ์ซ้อง
               
เมื่อกุบไลข่านตีหัวเมืองทางใต้ของมณฑลเสฉวนได้แล้ว ในปี 1808 กุบไลข่านจึงสถาปนาตนเองขึ้นเป็นกษัตริย์โดยการปราบดาภิเษกพระนามว่าซีโจ๊ นามราชวงศ์หงวน กษัตริย์เป๊งแห่งราชวงศ์ซ้อง หลักจากถูกโจมตีจากกุบไลข่านแล้ว ได้อพยพพระราชวงศ์และไพรพลหลบหนีไปทางมณฑลฮกเกี้ยน พระองค์ทรงมีพระราชดำเนินที่จะเสด็จไปสถาปนาอาณาจักรใหม่ จึงออกเดินเรือมุ่งสู่เกาะไต้หวัน แต่กองเรือได้ประสบกับพายุลมแรงและคลื่นจัด ทำให้ไม่สามารถนำกองเรือฝ่าพายุรุนแรงไปได้
               
พระองค์ทรงโทมนัสเป็นอย่างมากที่ไม่สามารถสถาปนาราชวงศ์ซ้องให้กลับคืนมาได้ พระองค์จึงตัดสินพระทัยกระทำอัตวินิบาตกรรมกลางท้องทะเลนั่นเอง การสูญเสียกษัตริย์เป๊งและสิ้นราชวงศ์ซ้องซึ่งมีกษัตริย์สืบทอดมาถึง 18 รัชกาล ได้สิ้นสุดลงในครั้งนั้น ทำให้ชาวจีนโศกเศร้ากันมาก จึงได้ร่วมกันประกอบพิธีกรรมกินเจเพื่ออุทิศถวายแด่กษัตริย์เป๊ง และได้กระทำเป็นประจำทุกปี จนกลายเป็นประเพณีสืบต่อกันมากระทั่งทุกวันนี้
                  
ส่วนสีเหลืองที่ใช้ในเทศกาลกินเจ ก็เพราะว่าสีเหลืองเป็นสีของกษัตริย์ สิ่งของต่าง ๆ ในพิธีจึงนิยมใช้สีเหลืองเป็นหลัก เช่น ธง สิ่งประดับตกแต่งบูชา ใบปิดประตูหน้าต่าง และแผ่นกระดาษที่ใช้ลงชื่อผู้บริจาคปัจจัยบำรงโรงเจ ศาลเจ้า การกินเจเป็นการกินอาหารที่ปราศจากเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ทุกชนิด แต่จะกินผักเป็นอาหารหลัก เช่น ผักบุ้ง ผักกาด ผักคะน้า
               นอกจากนี้ยังมีจำพวกแตงกวา
แตงร้าน ฟักแฟง ฟักทอง และพวกถั่วต่าง ๆ โดยเฉพาะถั่วเหลือง สามารถนำมาดัดเแปลงเป็นอาหารในรูปของเต้าหู้แผ่น และซีอิ๊วถั่วเหลืองได้ ช่วยเพิ่มรสชาติอาหารให้กลมกล่อมแทนการใช้น้ำปลา หรือเกลือได้อีกด้วย ผู้กินเจที่ปฏิบัติตนอย่างเคร่งครัด
          
นอกจากจะไม่บริโภคเนื้อสัตว์ที่เป็นอาหารคาวแล้ว แม้แต่ภาชนะสำหรับใส่อาหารก็ไม่ยอมใช้ใส่ปะปนกับอาหารประเภทเนื้อสัตว์เด็ดขาด ยิ่งไปกว่านั้นยังไม่กินผักที่มีกลิ่นแรง พวกกุยช่าย ผักชี หอม กระเทียม ทั้งใบและหัว ซึ่งถือว่าเป็นผักที่มีฤทธิ์กระตุ้นจิตใจให้หงุดหงิด เร่าร้อน โมโหง่าย ผลดีของการกินเจที่ชาวจีนเชื่อถือกันมาคือ เป็นการผลานิสงส์ผลบุญทางหนึ่งที่จะทำให้ผู้ปฏิบัติได้รับความสุข ความเจริญยิ่งขึ้น
           
นอกจากนี้ ยังเป็นการประหยัดและได้คุณค่าสารอาหารครบถ้วนคือ ทานอาหารที่ทำจากถั่วเหลืองเพื่อได้โปรตีนทดแทนการไม่บริโภคเนื้อสัตว์ และที่สำคัญการกินเจจะทำให้มีสุขภาพจิตดีและช่วยลดการเกิดโรคต่าง ๆ ได้อีกด้วย
ที่มา : ทองปลิว ปลื้มปัญญา. "คุณค่าโภชนาการ" อาหารเจ. แม่บ้าน. ปีที่ 30. ฉบับที่ 437. ตุลาคม 2548. หน้า 24-25. ; "รู้ไว้ใช่ว่า เทศกาลกินเจ" นิตยสารแก้ว. ปีที่ 6 ฉบับที่ 66 ตุลาคม 2536.